ಹಾವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭಯ ಬೇಡ, ಜಾಗೃತಿ ಇರಲಿ: “ಹಾವು - ನಾವು” ವಿಶೇಷ ಜನಜಾಗೃತಿ ANSSIRD ವರದಿ

ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಜನರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಅನಗತ್ಯ ಭಯ, ಆತಂಕ ಹಾಗೂ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ದೂರಾಗಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆ ಹಾಗೂ ರೋಟರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜಂಟಿ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ “ಹಾವು - ನಾವು” ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಬೇತಿ ಹಾಗೂ ಜನಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ರಾಜ್ಯ ಪಂಚಾಯತ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ (ANSSIRD) ನಡೆದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅರಿವು ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಹಾಗೂ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಉರಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ (Herpetology) ಆಳವಾದ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಕ ಶ್ರೀ ವಲ್ಲೇಶ್ ವಿ. ಕೌಶಿಕ್ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟು, ಹಾವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕುರಿತು ಮಹತ್ವದ 

 ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದರು.ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗೃತಿ ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

೧. ಭಾರತ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾವುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ

ಹಾವು ಎಂದ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲವೂ ವಿಷಪೂರಿತವಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಕೌಶಿಕ್ ಅವರು ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು:

• ವಿಷರಹಿತ ಹಾವುಗಳು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸುಮಾರು ೩೦೦ ರಿಂದ ೩೦೪ ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳಲ್ಲಿ ೨೩೪ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರೂಪದ್ರವಿ ಹಾಗೂ ವಿಷರಹಿತವಾಗಿವೆ.

• ಕರ್ನಾಟಕದ 'ಬಿಗ್ ಫೋರ್' (Big Four): ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ೬೦ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಜಾತಿಯ ಹಾವುಗಳು ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯ ತರಬಲ್ಲ ತೀವ್ರ ವಿಷವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ:

  • ನಾಗರಹಾವು (Cobra): ಎಡೆ ಎತ್ತಿದಾಗ ಕಣ್ಣಿನಂತಹ (ಸ್ಪೆಕ್ಟಕಲ್ಡ್) ಗುರುತು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

  • ಕಟ್ಟುಹಾವು (Krait): ಕಪ್ಪು ಮೈಬಣ್ಣದ ಮೇಲೆ ಜೋಡಿ ಬಿಳಿ ಪಟ್ಟಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ರಾತ್ರಿ ಸಂಚಾರಿ (ನಿಶಾಚರಿ) ಪ್ರಭೇದ.

  • ಕೊಳಕು ಮಂಡಲ (Russell's Viper): ತಾಮ್ರದ ವರ್ಣದ ಮೈಮೇಲೆ ವಜ್ರದ ಆಕಾರದ ಚುಕ್ಕೆಗಳಿರುತ್ತವೆ.

  • ಗರಗಸ ಮಂಡಲ / ಉರಿಮಂಡಲ (Saw-scaled Viper): ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದರಿಂದ ಒನ್ಬೂವರೆ ಅಡಿ ಇದ್ದರೂ ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣ ವಿಷಕಾರಿ.

೨. ಹಾವುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮೂಢನಂಬಿ
ಕೆಗಳ ನಿವಾರಣೆ

ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಹಲವು ಕಟ್ಟುಕಥೆಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಯಿತು:

• ಕೇರೆಹಾವು: ಕೇರೆಹಾವಿನ ಬಾಲದಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಹಲ್ಲಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಷವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಬಾಲದಿಂದ ಹೊಡೆದರೆ ದೇಹ ಕೊಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸುಳ್ಳು.

• ಕೊಳಕು ಮಂಡಲದ ಉಸಿರು: ಕೊಳಕು ಮಂಡಲ ಹಾವು ಉಸಿರು ಬಿಟ್ಟರೆ ಚರ್ಮ ಕೊಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಅದು ಕಚ್ಚಿದಾಗ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಿಷಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸಿಗುವುದು ವಿಳಂಬವಾದರೆ ಮಾತ್ರ ಅಂಗಾಂಶಗಳು (Tissues) ಕೊಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತವೆ.

• ನಾಗರಪಂಚಮಿ ಮತ್ತು ಹಾಲು: ಹಾವುಗಳು ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ಅವು ಹಾಲು ಕುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಬ್ಬಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಬಾಯಿ ಹೊಲಿದು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಾಲು ಕುಡಿಸುವುದರಿಂದ ಒಳದೇಹದಲ್ಲಿ ಇನ್ಫೆಕ್ಷನ್ (ಸೆಪ್ಟಿಕ್) ಆಗಿ ಹಾವುಗಳು ನರಳಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ.

೩. ಮಳೆಗಾಲ ಹಾಗೂ ಮುಂಗಾರು ಅವಧಿಯ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳು

ಮೇ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯು ಹಾವುಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು ಮರಿ ಮಾಡುವ ಸೀಸನ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು:

• ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಆಶ್ರಯ: ತಣ್ಣನೆಯ ವಾತಾವರಣ ಇರುವುದರಿಂದ ಹಾವಿನ ಎಳೆಮರಿಗಳು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಜಾಗ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹೆಲ್ಮೆಟ್, ಶೂಗಳು, ಶಾಲಾ ಬ್ಯಾಗ್, ಛತ್ರಿ ಹಾಗೂ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮುನ್ನ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

• ಮನೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ವಚ್ಛತೆ: ಮನೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ರಟ್ಟು ಬಾಕ್ಸ್, ಒಣಗಿದ ಕಸ ಅಥವಾ ಬಳಸದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ರಾಶಿ ಹಾಕಬಾರದು. ಇವು ಇಲಿ ಮತ್ತು ಜಿರಳೆಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಲಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಹಾವುಗಳು ತಂತಾನೆ ಮನೆ ಬಳಿ ಬರುತ್ತವೆ.

೪. ಸರ್ಪದಂಶಕ್ಕೊಳಗಾದಾಗ "RIGHT" ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನ

ಹಾವು ಕಚ್ಚಿದ ತಕ್ಷಣ ಗಾಬರಿಯಾಗುವುದರಿಂದ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ (BP) ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಷ ಬೇಗನೆ ಹೃದಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಾಧಾನವಾಗಿರುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ RIGHT ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು:

R - Reassure (ಧೈರ್ಯ ತುಂಬುವುದು): ಪೀಡಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಏನೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮಾನಸಿಕ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಬೇಕು.

I - Immobilize (ಸ್ಥಿರವಾಗಿಡುವುದು): ಕಚ್ಚಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಅಲುಗಾಡಿಸಬಾರದು. ಕೈ ಅಥವಾ ಕಾಲಿಗೆ ಕಚ್ಚಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಹೃದಯದ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿಟ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಿಸಬೇಕು.

G - Golden Hour (ಅಮೂಲ್ಯ ಸಮಯ): ಮಂತ್ರವಾದಿ, ನಾಟಿ ವೈದ್ಯರ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡದೆ, ಕಚ್ಚಿದ ತಕ್ಷಣದ ಮೊದಲ ೧ ಗಂಟೆಯ ಒಳಗಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ತಲುಪಿಸಬೇಕು.

H - Hospital (ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಧಾವಿಸುವುದು): ತಕ್ಷಣವೇ ಲಸಿಕೆ (Anti-venom) ಲಭ್ಯವಿರುವ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬೇಕು.

T - Tell the Doctor (ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದು): ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಕಚ್ಚಿದ ಹಾವಿನ ಫೋಟೋವನ್ನು ವೈದ್ಯರಿಗೆ ತೋರಿಸಬೇಕು.

⚠️ ಮುಖ್ಯ ಸೂಚನೆ: ಕಚ್ಚಿದ ಜಾಗವನ್ನು ಬ್ಲೇಡ್‌ನಿಂದ ಕತ್ತರಿಸುವುದು, ಬಾಯಿಯಿಂದ ವಿಷ ಹೀರುವುದು ಅಥವಾ ಅತಿಯಾಗಿ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟುವುದು ತಪ್ಪು. ಕಚ್ಚಿದ ತಕ್ಷಣ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಉಂಗುರ, ವಾಚ್ ಅಥವಾ ಕಾಲಿನ ಗೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು (ಊತ ಬಂದಾಗ ಇವು ರಕ್ತಸಂಚಾರವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ).

೫. ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಹಾವುಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ

ಹಾವುಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಂಡಿ ಹಾಗೂ "ರೈತನ ನಿಜವಾದ ಮಿತ್ರ". ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ನಾಶ ಮಾಡುವ ಇಲಿಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇವು ದೇಶದ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇಲಿಗಳಿಂದ ಹರಡುವ ಪ್ಲೇಗ್‌ನಂತಹ ಭೀಕರ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಹಾವುಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸಬೇಕು.

ಮುಕ್ತಾಯ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಭರವಸೆ

ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ಪದಂಶದಿಂದ ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ರೋಟರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ "ಆಂಟಿ-ವೆನಮ್ ಬ್ಯಾಂಕ್" (Anti-venom Bank) ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಲಿದೆ ಎಂದು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದರು.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು, ಚಾಮರಾಜನಗರ ಮತ್ತು ಜಗಳೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಫೋನ್ ಕರೆಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇಲಾಖೆಯ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದ ಈ ಜನಪರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು.

ಕೃಪೆ: ANSSIRD